Бастауыш мектеп жасындағы балаларда буллингтің көрініс беруінің психологиялық ерекшеліктері

Аңдатпа

        Білім беру ортасындағы буллинг қазіргі қоғамның ең өзекті әлеуметтік-психологиялық мәселелерінің бірі болып табылады. Әсіресе буллингтің бастауыш мектеп жасындағы балалар арасында таралуы ерекше алаңдаушылық туғызады, себебі дәл осы кезеңде тұлғаның негіздері қаланады, әлеуметтік дағдылар, өзін-өзі бағалау және тұлғааралық өзара әрекеттесу үлгілері қалыптасады. Құрдастар тарапынан агрессивті мінез-құлықпен ерте жаста бетпе-бет келу баланың психикалық дамуына, эмоционалдық жағдайына, оқу мотивациясына және әлеуметтік бейімделуіне ұзақ мерзімді жағымсыз әсер етуі мүмкін. Аталған мақаланың мақсаты – бастауыш мектеп жасындағы балаларда буллингтің көрінуінің психологиялық ерекшеліктерін анықтау, сондай-ақ мектеп ортасында агрессивті және виктимдік мінез-құлық үлгілерінің қалыптасуына ықпал ететін факторларды талдау. Жұмыста буллингті зерттеудің негізгі теориялық тәсілдері, бастауыш сынып оқушыларының психоэмоционалдық дамуының ерекшеліктері, сондай-ақ буллингтік қатынастардың пайда болуы мен сақталуындағы отбасының, мектептің және әлеуметтік ортаның рөлі қарастырылады. Зерттеудің әдіснамалық негізін ғылыми әдебиеттерді талдау, отандық және шетелдік эмпирикалық зерттеулердің деректерін жалпылау, сондай-ақ салыстырмалы-аналитикалық тәсіл құрайды. Буллингке қатысушылардың — агрессорлардың, жәбірленушілердің және бақылаушылардың — психологиялық сипаттамаларына, сондай-ақ олардың мінез-құлықтық және эмоционалдық реакцияларының ерекшеліктеріне ерекше назар аударылды.

         Зерттеу нәтижелері бастауыш мектеп жасындағы буллингтің көбіне жасырын (латентті) сипатта болатынын, вербалды агрессия, әлеуметтік оқшаулау және психологиялық қысым түрінде көрінетінін көрсетеді. Негізгі психологиялық қауіп факторлары ретінде эмпатия деңгейінің төмендігі, тұрақсыз өзін-өзі бағалау, өзін-өзі реттеу дағдыларының тапшылығы және қолайсыз отбасылық климат анықталды. Жұмыстың практикалық маңыздылығы алынған қорытындыларды қауіпсіз әрі қолдаушы білім беру ортасын қалыптастыруға бағытталған профилактикалық және түзету бағдарламаларын әзірлеуде қолдану мүмкіндігімен айқындалады.